گِره در گِره

به گزارش خبرگزاری صداوسیما مرکز اصفهان، از بچگی صدای نغمه‌های مادر پای دار قالی، «یک قرمز، دو تا زرد به زیر، یک زرد به رو» برایش لالایی خوشایندی بود، که هر روز از خروسخوان سحر تا زوال آفتاب به گوشش می‌رسید و وقتی نخ نگاهش را با چرخش موزون و سریع انگشتان او همراه می‌کرد، از تماشای نقش‌های خوش رنگ لچک ترنج، اسلیمی و شاه عباسی به شوق می‌آمد.

۱۴ساله بود، که خودش نیز شانه به شانه‌ی مادر و دو خواهر بزرگ ترش رج به رج به وصل شیرین تارو پود‌ها می‌رسید و با صدای متناوب قرچ قرچی که با برش تیغه قلاب به راه می‌افتاد و هرضرب آهنگ دفتین، در گلستانی از رنگ‌ها آرزوهایش را می‌ساخت.

دستان پینه بسته مهدی نوروزی حکایت از سختی روز و شب‌هایی داشت که برای زنده نگه داشتن هنر موروثی مادر و مادر بزرگش از کاشان تا نایین و اصفهان و آذربایجان را زیر پا گذاشت و برای به روز کردن و رونق زیباترین و شورانگیز‌ترین هنر ایرانی، با الگو گیری از هنر قدیمی شعر بافی و زری بافی، ۲۴سال پیش کارخانه‌ای چهارهزار متری را در شهرک سلیمان صباحی آران و بیدگل به پا کرد.
برای دیدن این صادر کننده نمونه فرش ماشینی کشور، راهی ۲۱۵کیلومتری اصفهان شدم.

کارخانه اش در انتهای شهرک سلیمان صباحی آران و بیدگل قرار داشت و در چهار سوله کارگاهی وی صدای رد شدن دوک بر جان تار‌های سفید و کوفتن شانه بر روی پود‌هایی که رنگ به‌رنگ کنار هم قد می‌کشند منظره‌ای از تلفیق هنر با صنعت و فن آوری را رقم می‌زد.

نتیجه سال‌ها تلاش و تحقیق این کارآفرین آران و بیدگلی راه اندازی دو کارخانه‌ی صنعتی بزرگ تولید فرش ماشینی بود، که از چرخش دستگاه‌های این دو واحد رزق و روزی ۷۰۰نفر به دست می‌آمد، هر چند این روز‌ها برخی از مشکلات چوب لای چرخ برخی از خط‌های تولید انداخته بود.
کارگران کارخانه می‌گفتند، مهدی نوروز پور گره گشایی از کار دیگران را دوست دارد، اما از قضای روزگار، بر چرخ‌های تولیدی مجموعه‌ی او طوری گره خورده که برای باز کردنش همتی جهادی لازم است.

گره کور به تار و پود تولید
یکی از کارگران سوله شماره دو کارخانه‌ی مهدی نوروز پور می‌گوید: روزگاری در مجموعه‌ی صنعتی این کار آفرین حدود هزار و ۲۰۰متر مربع فرش به صورت روزانه تولید می‌شدکه این میزان اکنون ۲۰تا۲۵ درصد کاهش یافته است.
کارآفرینی که محصولاتش از شرق تا غرب بازار‌های دنیا چشم‌ها را به خود خیره و زبان‌ها را به تحسین وامی داشت، این روز‌ها همانند برخی از صاحبان ۸۰۰واحد تولیدی فرش ماشینی آران وبیدگل در کلاف مشکلات دست و پا می‌زد.

با مهدی نوروز پور به سراغ یکی از خط‌های تولیدی اش می‌رویم، که چند ماهی است به دلیل نداشتن مواد اولیه و رکود بازار فرش تعطیل شده و حدود ۲۰کارگر وی در وضعیت بلاتکلیفی و سرگردانی به سر می‌برند.
از این کارآفرین فرش ماشینی درخصوص چرایی بروز رکورد این روز‌های تولیداتش جویا می‌شوم و وی نبود حمایت دولت از تولیدکننده را سدی برای ادامه فعالیت در این حوزه می‌داند.

آقای نوروز پور اشاره می‌کند: قوانین دست و پاگیر مالیات بر ارزش افزوده و نبود بازار فروش مناسب، عدم نظارت بر روی ارز نیمایی توزیع شده بین تولیدکنندگان، رشد واسطه گری و دلال بازی و در نتیجه افزایش هزینه‌های تولید و کاهش رقابت پذیری واحد‌ها از مشکلات این روز‌های تولید کنندگان فرش ماشینی است.

برای بررسی بیشتر مشکلات واحد‌های این حوزه با دعوت آقای نوروز پور راهی کارخانه‌ی تولیدی ۱۶هزار متر مربعی حاج تقی رحمانی، دوست و همکار قدیمی وی و البته یکی از کارآفرینانی که در زمینه تولید و صادرات فرش با تجربه‌ای به اندازه‌ی نیم قرن گرفتار رکورد شده رفتم.

در این ملاقات وی واردات سخت و نوسان قیمت مواد اولیه و افزایش بیش از پیش فعالیت دلالان را یکی از بزرگ‌ترین دغدغه‌های این هنر صنعت می‌داند و ادامه می‌دهد: تولید کنندگان فعال در این حوزه الیاف مورد نیاز خود را درصورتی امروز در نبود نظارت‌های مسوولان کیلویی ۱۵تا۱۶ هزار تومان از شرکت‌های داخلی می‌خرند که تا قبل از بهمن و اسفند پارسال این محصول کیلویی ۶تا۷ هزار تومان در بازارمعامله می‌شد.

وی دل پر دردی هم از بانک‌هایی داشت که برای اعطای تسهیلات همکاری نمی‌کنند و اشاره می‌کند:به عنوان صادرکننده‌ی نمونه استانی برای سه میلیارد تومان تسهیلاتی که به منظور نوسازی ماشین آلات واحد صنعتی ام درخواست کرده بودم، مجبور به تعهد ۱۸میلیارد ریالی به بانک شدم.

حاج تقی تاکید می‌کند: با ادامه این روند مجبوریم تولید خود را متوقف و در بهترین حالت به بیش از نصف کاهش دهیم و حتی تعدیل نیرو را در دستور کار قرار دهیم چراکه تولید نیاز به حمایت دارد.

 

به شماره افتادن ضربان قلب اقتصاد آران و بیدگل
صنعتگران خوش ذوق آران و بیدگلی در دو شهرک ۴۰۰هکتاری هلال و سلیمان صباحی، با تولید بیش از ۵۰میلیون مترمربع فرش ماشینی علاوه بر یکه تازی در بازار‌های داخلی پس از قاضی عنتب ترکیه دومین قطب تولید این محصول خوش نقش و نگار در جهان هستند.

این موضوع را رییس اداره صنعت، معدن و تجارت آران و بیدگل در مصاحبه‌ی تلفنی که با وی داشتم می‌گوید.
هر چند به گفته‌ی مجتبی محلوجی از جمعیت ۱۰۰هزار نفری آران و بیدگل، ۲۰هزار نفر شان در واحد‌های تولیدی فرش ماشینی مشغول کارند و هم اکنون این شهرستان با ۵درصد جمعیت بیکار یکی از پایین‌ترین آمار‌های کشور در این حوزه را دارد، اما اقتصاد مردم آران این روز‌ها باتوقف فعالیت برخی از واحد‌های صنعتی فرش در معرض خطر قرار گرفته است.

مسوول شهرک صنعتی سلیمان صباحی آران و بیدگل که خود نیز یکی از بزرگ‌ترین تولیدکنندگان فرش ماشینی است و کارخانه اش با واحد صنعتی مهدی نوروز پور فاصله‌ای سه کیلو متری دارد می‌گوید: فرش‌های تولید شده در واحد‌های صنعتی این شهرستان با وجود کیفیت بالا، به دلیل کاهش قدرت خرید مردم و از رونق افتادن رقابت در بازار‌های داخلی و خارجی دیگر مثل قبل خریدار ندارد.

عبدالرحیم مفیدی در هنگام بازدید من از انبار فرش کارخانه اش می‌افزاید: با رکود این روز‌های خط تولید ۱۰درصد واحد‌های صنعتی تعطیل شده و بقیه‌ی واحد‌ها هم اکنون با حدود ۳۰تا۴۰ درصد ظرفیت خود تولید محصول دارند.

کاهش سهم فرش از سبد صادرات
بیش از ۴۰درصد فرش ماشینی این شهرستان به گفته‌ی آقای مفیدی به بازار‌های جمهوری آذربایجان، افغانستان، پاکستان، امارات

صنعتگران خوش ذوق آران و بیدگلی در دو شهرک ۴۰۰ هکتاری هلال و سلیمان صباحی، با تولید بیش از ۵۰ میلیون متر مربع فرش ماشینی علاوه بر یکه تازی در بازار‌های داخلی پس از قاضی عنتب ترکیه دومین قطب تولید این محصول خوش نقش و نگار در جهان هستند.

متحده، عراق، قطر، گرجستان، روسیه و کشور‌های اروپایی ارسال و از فروش این محصول سالانه ۱۵۰میلیون دلار ارز وارد اقتصاد کشور می‌شود.

اما این روز‌ها سهم صادرات این محصول به دلیل مشکلات موجود در تولید از ۷۰به۲۵ درصد کاهش یافته است.

مصطفی الوان کاریان مدیرعامل یکی از شرکت‌های بازرگانی فعال در حوزه‌ی صادرات فرش ماشینی است که در بازار فرش حکیم اصفهان به سراغش رفتم و در خصوص علت‌های کاهش آمار صادرات فرش از او پرسیدم.

وی شیوع کرونا و تحریم صنعت نساجی در اسفند و بهمن پارسال را یکی از عوامل کاهش آمار صادرات فرش می‌داند و می‌گوید:حمل و نقل این محصول ضعف‌های زیادی دارد و به نظر می‌رسد برای رفع آن قرار داد‌های بین کشور‌ها در این زمینه باید به منظور کاهش هزینه‌ها و به وجود آمدن بستر رقابتی اصلاح شود.

وی معتقد است:توجه بیشتر دولت به صنعت فرش ماشینی با کاهش دموکراسی اداری و تخصیص ارز مورد نیاز برای واردات مواد اولیه موجب می‌شود علاوه بر فراهم شدن شرایط فعالیت جمعیت بیشتری از جوانان جویای کار در این حرفه، ارزش هنر زیبای طراحی و نقشه فرش ایرانی که گویای فرهنگ و اصالت ما است به دوستداران هنر جهان نیز معرفی شود

حمایت‌های در حد شعار
با وجود آنکه محسن صالح نیا معاون امور صنایع وزیر صنعت، معدن و تجارت در حاشیه نشست هم اندیشی صاحبان صنایع فرش ماشینی کاشان از عرضه اقلام و مواد اولیه مورد نیاز برای تولید فرش ماشینی در بورس کالا خبر داده بود و اعلام داشت، با این اقدام تولید کنندگان، مواد اولیه را بدون واسطه خریداری می‌کنند و ارز مورد نیاز برخی مواد هم که شرایط تولید آن‌ها در داخل کشور امکان پذیر نیست، با هماهنگی بانک مرکزی تامین خواهد شد تا صنعت تولید فرش ماشینی در کشور با وقفه مواجه نشود.

اما در‌های بورس گویا هنوز به روی صاحبان صنایع فرش ماشینی باز نشده و گشایشی تا کنون به دست نیامده است.

رییس شهرک صنعتی سلیمان صباحی آران و بیدگل، پایبند نبودن دولت در اجرای مصوباتی مانند اختصاص ارز برای نوسازی ماشین آلات را از مهم‌ترین مشکلات واحد‌های صنعتی این شهرک دانست.

عبدالرحیم مفیدی می‌افزاید: دولت قرار بود، ۲۰۰میلیارد ریال اعتبار برای نوسازی ماشین آلات در اختیار واحد‌های صنعتی تولید فرش ماشینی این شهرستان قرار دهد که به دلیل کندی سیستم بانکی این امر هنوز محقق نشده است.

تامین نشدن آب مورد نیاز واحد‌های صنعتی از دیگر مشکلات فعالان فرش ماشینی در این شهرستان بود که آقای گلچین رییس شهرک صنعتی هلال پس از سه روز درخواست من برای مصاحبه به آن اشاره می‌کند.

وی دل پر دردی از بدعهدی مسوولان داشت و می‌گفت با وجود آنکه تاکنون مصاحبه‌های زیادی در مورد خواسته‌ی فعالان فرش ماشینی داشته، گوش شنوایی برای حل آنها پیدا نکرده است.

آقای گلچین که تولید فرش ماشینی، شغل آبا و اجدادیش است می‌گوید:در خصوص بر طرف کردن معضل آب واحد‌های صنعتی بار‌ها با مسوولان آب منطقه‌ای استان نشست داشته و نتوانسته موافقت آنها برای احداث ۵چاه آب در این شهرک را کسب کند.

در حضور آقای گلچین برای بررسی این مشکل تلفنی با معاون بهره برداری شرکت آب منطقه‌ای استان صحبت کردم.

حسن ساسانی که تمایل چندانی به گفتگو در این رابطه گویا نداشت، اشاره می‌کند هم اکنون ۲۵مترمکعب بر ثانیه آب در اختیار واحد‌های صنعتی تولید فرش ماشینی قرار داده ایم و می‌افزاید:با وجود آنکه در استان اصفهان معضل کمبود آب را داریم، اما در حال بررسی راه چاره هستیم.

اما جدای از مشکل آب رییس شهرک صنعتی هلال آران و بیدگل با افسوس بسیار به سند نداشتن بسیاری از واحد‌های صنعتی تولید فرش این شهرستان نیز اشاره و ادامه می‌دهد:با گذشت ۲۰سال از درخواست و پرداخت وجه زمین، دولت هنوز سند‌ها را صادر نکرده است.

وی اعتقاد دارد: اگر این مشکل حل می‌شد، صنعتگران به راحتی به وسیله سند ملکی می‌توانستند، تسهیلات مورد نیاز بازسازی ماشین آلات خود را دریافت کنند.

صنعت فرش ماشینی در انتظار رفوگری
در یکی از جلسات استانداری، فرصت را غنیمت شمردم و با گزارشی از مشکلات اهالی صنعت فرش ماشینی به سراغ رئیس سازمان صمت استان رفتم.

صحبت‌های من با ایرج موفق دو ساعتی به درازا کشید و وی در این گفتگو با بیان اینکه به ادارات صمت شهرستان‌های کاشان و آران و بیدگل اختیارات کامل در خصوص ارائه تسهیلات داده شده توصیه کرد: صنعتگران درخواست هایشان برای نوسازی و بازسازی واحدهایشان را به ادارات صمت شهرستان خود ارائه دهند تا بتوانیم در اولین فرصت نوسازی را انجام دهیم.

وی در پاسخ به این سوال من که چرا ارز تخصیصی دولت برای تامین مواد اولیه نساجی به جیب دلالان رفته نیز تاکید می‌کند: ما این پیش بینی را داشتیم و برای پیشگری از این اتفاق همه تصمیم‌ها و بخشنامه‌ها در این حوزه را از نیمه بهمن۹۸ باطل و محدودیت ثبت سفارش برای واردات مواد اولیه را حذف و بدون رعایت سقف واردات اعلام کردیم هر صنعتگری برای واردات مواد اولیه نساجی به ما مراجعه کند تا سفارشش را ثبت می‌کنیم.

ایرج موفق ادامه می‌دهد: تمام سفارش‌ها در حوزه واردات مواد نساجی را ثبت کرده ایم و با این سیاست میانگین ثبت سفارش ماهیانه ما نسبت به سال۹۷ از ۲۷۱هزار و ۷۵۲کیلوگرم به سه میلیون و ۴۳۱هزار و ۸۴۰کیلوگرم در اسفند۹۸ رسید.

وی با ابراز شرمندگی از اینکه بعد از گذشت ۲۰سال هنوز زمین‌های تعدادی از واحد‌ها به نام صاحبانشان سند نخورده نیز تاکید می‌کند: در این زمینه شرکت شهرک‌های صنعتی را موظف می‌کنیم موضوع را پیگیری کند.

حرف آخر
صنعتگران فرش ماشینی کشور، سال‌ها با وجود سختی‌های اقتصادی و سنگ اندازی‌های بدخواهان با اراده‌ای فولادین برای درخشیدن نام ایران در جهان جهاد کردند و حالا از مسوولان انتظار دارند در سالی که به نام جهش تولید مزین شده، با نظارت دقیق‌تر بر عرضه مواد اولیه و اجرای مصوباتی که روزی در سمینار‌ها و نشست‌ها قولش را داده بودند، گره گشای رکورد این روز‌های سخت به مو رسیده تولید باشند و خود تحریمی روی دست تحریم‌ها نزنند.
نگارنده: عاطفه بختیار