نقش گیاهان تراریخته در پاسخ به نیاز غذایی جهان

به گزارش خبرگزاری صدا و سیما، عباس عالم‌زاده، استاد بخش تولید و ژنتیک گیاهی دانشکده کشاورزی دانشگاه شیراز، پژوهشی را در انجام داده است.

این تحقیق با تمرکز بر روند پذیرش گیاهان تراریخته در جهان، گذشته، وضعیت کنونی و چشم‌انداز آینده این محصولات را بررسی کرده و تلاش دارد تصویری کلی و قابل فهم از مسیر طی‌شده و پیشِ‌رو ارائه دهد.

این پژوهش به شیوه مروری انجام شده است. در پژوهش مروری، محقق به جای انجام آزمایش یا مطالعه میدانی جدید، نتایج تحقیقات، گزارش‌ها و داده‌های منتشرشده در سال‌های مختلف را گردآوری و تحلیل می‌کند.

 این روش کمک می‌کند تا روند‌های کلی، تغییرات زمانی و الگو‌های مشترک در یک حوزه علمی شناسایی شوند. در این مطالعه، اطلاعات مربوط به سطح زیر کشت گیاهان تراریخته، نوع محصولات، تعداد کشور‌ها و کشاورزان درگیر، و تغییرات پذیرش عمومی در طول زمان مورد بررسی قرار گرفته است.

یافته‌های پژوهش نشان می‌دهند که پذیرش جهانی گیاهان تراریخته طی سال‌های اخیر به‌طور مداوم افزایش یافته است.

از نخستین کشت تجاری این گیاهان در میانه دهه ۱۹۹۰ میلادی، سطح زیر کشت آنها از حدود ۱.۵ میلیون هکتار به بیش از ۲۰۰ میلیون هکتار در سال ۲۰۲۴ رسیده است.

چهار محصول اصلی شامل پنبه، سویا، ذرت و کلزا بیشترین سهم را در این گسترش دارند، به‌گونه‌ای که امروزه نزدیک به ۸۰ درصد پنبه کشت‌شده در جهان از نوع تراریخته است. این محصولات در ۲۸ کشور و توسط بیش از ۱۸ میلیون کشاورز کشت می‌شوند.

در بخش نتیجه‌گیری، محقق تأکید می‌کند که گیاهان تراریخته با وجود برخی ملاحظات اولیه، به‌تدریج جایگاه خود را در نظام‌های کشاورزی کشور‌های مختلف پیدا کرده‌اند.

کاهش حساسیت عمومی نسبت به این فناوری در طول زمان و آشنایی بیشتر جوامع با آن، از عوامل مهم افزایش پذیرش به شمار می‌رود. به نظر می‌رسد با ورود محصولات اساسی‌تر به چرخه تولید تراریخته، این روند در آینده نیز ادامه‌دار باشد.

طبق اطلاعات تکمیلی این پژوهش، تا سال ۲۰۲۲، دست‌کم ۹ گیاه تراریخته از جمله سویا، ذرت، پنبه، کلزا، چغندرقند، یونجه، نیشکر، بادمجان و گندم به‌صورت تجاری در جهان کشت شده‌اند.

در سال ۲۰۲۴، ایالات متحده آمریکا با حدود ۷۵ میلیون هکتار، بیشترین سطح زیر کشت گیاهان تراریخته را به خود اختصاص داده است؛ رقمی که بیش از ۲۰ درصد کل زمین‌های کشاورزی این کشور را شامل می‌شود. در این کشور، سویا و ذرت از مهم‌ترین محصولات زراعی هستند و بخش عمده‌ای از آنها به‌صورت تراریخته کشت می‌شوند.

این داده‌ها نشان می‌دهند که پذیرش گیاهان تراریخته در جهان با سرعت در حال افزایش است و در برخی محصولات، سهم آنها از کل تولید بسیار بالاست.

همچنین پژوهش به این نکته اشاره می‌کند که طبق مدل‌سازی‌های انجام‌شده درباره ادراک ریسک در جوامع، نگرانی‌های اولیه نسبت به فناوری‌های نوظهور به مرور کاهش می‌یابد.

 با گذشت نزدیک به ۳۰ سال از کشت تجاری نخستین گیاه تراریخته، این محصولات دیگر برای بسیاری از مردم ناشناخته یا هراس‌انگیز نیستند. همین عامل می‌تواند زمینه‌ساز گسترش بیشتر آنها در آینده نزدیک باشد.

این نتایج علمی پژوهشی در فصلنامه «ایمنی زیستی» وابسته به انجمن ایمنی زیستی ایران منتشر شده‌اند. نشریه تخصصی مورد اشاره به بررسی موضوعات مرتبط با زیست‌فناوری، ایمنی و کاربرد‌های نوین در حوزه کشاورزی و محیط زیست می‌پردازد.