بررسی ابعاد فاجعه بمباران شیمیایی سردشت در چند اثر

به گزارش خبرگزاری صدا وسیما، هشتم تیرماه به عنوان «روز مبارزه با سلاح‌های شیمیایی و میکروبی» در تقویم ملی ایران نام‌گذاری شده است. این روز یادآور بمباران شیمیایی شهر سردشت توسط رژیم بعث عراق در هفتم و هشتم تیر ۱۳۶۶ است که منجر به شهادت و مصدومیت هزاران نفر از غیرنظامیان بی‌گناه شد.بمباران شیمیایی سردشت، تمام مؤلفه‌های لازم برای تبدیل شدن به یک اثر فرهنگی و هنری را داراست؛ از یکسو پیوند خوردن آن با جنایاتی که صدام علیه مردم ایران در هشت سال جنگ تحمیلی رقم زد، آن را تبدیل به سوژه‌ای برای تولید آثار مختلف فرهنگی و هنری می‌کند و از سویی دیگر، حضور ایرانیان برای کمک به مردم حلبچه نشان‌دهنده اوج فداکاری آنها حتی در صحنه جنگ است و در نهایت شقاوت وصف‌نشدنی صدام این اتفاق را تبدیل به یکی از سوژه‌های ناب برای نمایش هنری می‌کند.

در این بین فعالان عرصه کتاب و نویسندگان ایرانی، بسیار فعال‌تر از بقیه بودند و با نگارش چندین کتاب، گام بلندی برای روایت تاریخ و بیان اوج خباثت دشمن بعثی برداشتند. در زیر چند کتاب درباره بمباران شیمیایی سردشت معرفی می‌شود:­

«بهشت مسموم»؛ روایتی داستانی از نخستین شهر قربانی سلاح‌های شیمیایی

کتاب «بهشت مسموم» یکی از شناخته‌شده‌ترین آثار داستانی درباره بمباران شیمیایی سردشت است که همچنان از منابع قابل توجه برای علاقه‌مندان ادبیات پایداری به شمار می‌رود. این اثر نوشته منیژه جانقلی با محوریت فاجعه بمباران شیمیایی سردشت، روایتگر زندگی مردمی است که در جریان حمله شیمیایی رژیم بعث عراق با پیامد‌های انسانی این جنایت روبه‌رو شدند. «بهشت مسموم» با نگاهی داستانی، تلاش می‌کند ابعاد انسانی این فاجعه را فراتر از آمار و ارقام بازگو کند و رنج خانواده‌ها، کودکان و بازماندگان را در قالب روایتی ادبی به تصویر بکشد. این کتاب علاوه بر نمایش مظلومیت غیرنظامیان، با محوریت داستان عشق دختری کُرد و سنی‌مذهب به نام «روژین» و پسری شیعه به نام «حیدر علی» به ترویج و تقویت اتحاد میان شیعیان و اهل تسنن می‌پردازد. انتشارات مرکز اسناد انقلاب اسلامی، «بهشت مسموم» چاپ و روانه بازار نشر کرده است.

«تاریخ شفاهی بمباران شیمیایی سردشت»؛ ثبت روایت شاهدان یک جنایت جنگی

کتاب «تاریخ شفاهی بمباران شیمیایی سردشت» با گردآوری خاطرات شاهدان و بازماندگان، یکی از مهم‌ترین منابع پژوهشی درباره این فاجعه به شمار می‌رود. این اثر حاصل پژوهش علیرضا ملایی‌توانی و ریزان حکمت است که با تکیه بر گفت‌و‌گو با شاهدان عینی، مسئولان، امدادگران و آسیب‌دیدگان، ابعاد مختلف بمباران شیمیایی سردشت را مستند کرده است. «تاریخ شفاهی بمباران شیمیایی سردشت» با ارائه روایت‌های دست اول، علاوه بر ثبت بخشی از تاریخ دفاع مقدس، منبعی ارزشمند برای پژوهشگران حوزه جنگ، حقوق بشر و مطالعات تاریخی محسوب می‌شود و نقش مهمی در حفظ حافظه تاریخی این رویداد دارد. پژوهش دانشگاهی خانم ریزان حکمت، در رشته تاریخ به راهنمایی دکتر علیرضا ملائی توانی منتهی به چاپ کتاب «تاریخ شفاهی بمباران شیمیایی سردشت» شد که در نشر پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی چاپ و منتشر شد.

«هه‌ناو»؛ روایت ادبی از روز‌های تلخ بمباران شیمیایی سردشت

رمان «هه‌ناو» با بهره‌گیری از فضای بومی و روایت اول‌شخص، زندگی مردم سردشت را در روز‌های پیش و پس از بمباران شیمیایی به تصویر کشیده است. این اثر نوشته زهره سادات هاشمی از آثار شاخص ادبیات پایداری با موضوع بمباران شیمیایی سردشت است و کاری از انتشارات نظری است. داستان از روز‌های پایانی خرداد ۱۳۶۶ آغاز می‌شود و مخاطب را با زندگی مردم این شهر مرزی و وقوع حمله شیمیایی همراه می‌کند. نویسنده در این رمان با استفاده از زبان ساده و فضاسازی بومی، تلاش کرده است رنج مردم سردشت، آثار جنگ بر خانواده‌ها و مقاومت آنان در برابر دشواری‌های پس از حمله را در قالب داستانی تأثیرگذار روایت کند.

«رد شدن از خیابان فیل‌ها»؛ روایت نوجوانان سردشت در روز‌های بمباران شیمیایی

رمان «رد شدن از خیابان فیل‌ها» تازه‌ترین اثر داستانی درباره فاجعه بمباران شیمیایی سردشت است که با روایت زندگی سه نوجوان، تصویری انسانی از یکی از تلخ‌ترین رخداد‌های دفاع مقدس ارائه می‌دهد. این اثر نوشته مرضیه فعله‌گری با بهره‌گیری از فضایی داستانی و شخصیت‌پردازی بومی، علاوه بر بازخوانی یکی از مهم‌ترین جنایت‌های جنگ تحمیلی علیه مردم غیرنظامی، مفاهیمی همچون امید، دوستی، ایثار و مقاومت را نیز برای مخاطبان نوجوان بازگو می‌کند. این رمان نوجوان، زندگی سه نوجوان کُرد به نام‌های ترلان، آسو و بهمن را در روز‌های منتهی به بمباران شیمیایی سردشت در هفتم تیر ۱۳۶۶ روایت می‌کند و تلاش دارد آثار جنگ را از دریچه نگاه نسل نوجوان به تصویر بکشد. کتاب «رد شدن از خیابان فیل‌ها» در انتشارات خط مقدم چاپ و وارد بازار کتاب شده است.

بمباران شیمیایی سردشت یک جنایت جنگی و بمبارانی بود که نیروی هوایی عراق در ۷ تیر ۱۳۶۶ با استفاده از بمب‌های شیمیایی در ۴ نقطهٔ پرازدحام شهر سردشت در ایران انجام داد. در این حمله ۱۱۰ نفر از ساکنان غیرنظامی شهر کشته شده و ۸۰۰۰ تن دیگر نیز در معرض گاز‌های سمی قرار گرفتند و مسموم شدند. بمباران شیمیایی شهر مرزی سردشت، فجیع‌ترین تهاجم شیمیایی بود که آثار و مشکلات منفی بسیاری به وجود آورد. مجامع جهانی به‌دلیل نفوذ پشتیبانان «صدام حسین»، قادر به انجام اقدام قابل‌توجهی نبودند. کشور‌های اروپایی و آمریکایی هم که به‌نوعی با فروش سلاح به صدام بانی این فاجعه بوده‌اند، سعی کردند این اتفاق را نادیده بگیرند؛ پس واکنش خاصی انجام ندادند و حتی درصدد انکار آن برآمدند.