مشارکت مردم راه حل نجات آبخوان‌ها

به گزارش خبرگزاری صداوسیما مرکز یزد، سیدعلی اوهب با تأکید بر اینکه حفاظت از منابع آب زیرزمینی بدون مشارکت مردم و بهره‌برداران امکان‌پذیر نیست، اظهار کرد: تجربه نشان داده است هر جا مردم در تصمیم‌گیری، برنامه‌ریزی و صیانت از منابع آب نقش‌آفرین بوده‌اند، موفقیت در حفاظت از آبخوان‌ها و بهره‌برداری پایدار از منابع آبی نیز افزایش یافته است.

وی مشارکت را بخشی جدایی‌ناپذیر از ساختار اجتماعی دانست و افزود: در همه جوامع، مشارکت مردم زمینه‌ساز حل چالش‌های بزرگ است. همکاری میان مردم، بهره‌برداران و دستگاه‌های اجرایی علاوه بر افزایش ظرفیت‌های انسانی، موجب ارتقای کیفیت تصمیم‌گیری، افزایش شفافیت و تقویت حس مسئولیت‌پذیری و مالکیت نسبت به منابع عمومی می‌شود.

مدیر مشارکت‌های مردمی شرکت سهامی آب منطقه‌ای یزد با اشاره به شیوه سنتی مدیریت منابع آب در گذشته خاطرنشان کرد: پیش از توسعه فناوری‌های نوین، کشاورزان عمدتاً از قنوات استفاده می‌کردند و میزان برداشت آب را با شرایط طبیعی و میزان بارندگی تنظیم می‌کردند. در آن دوران، بهره‌برداران خود را مسئول حفاظت از منابع آب می‌دانستند و در صورت بروز هرگونه تخلف، به صورت جمعی از این سرمایه ارزشمند صیانت می‌کردند.

اوهب ادامه داد: با پیشرفت فناوری و امکان برداشت گسترده از آب‌های زیرزمینی، وابستگی به دولت برای مدیریت منابع آب افزایش یافت و به تدریج نقش بهره‌برداران در حفاظت از منابع کمرنگ شد؛ روندی که زمینه‌ساز برداشت‌های بی‌رویه و تشدید افت سطح آب‌های زیرزمینی در بسیاری از دشت‌های کشور شد.

وی با تأکید بر ضرورت احیای مدیریت مشارکتی تصریح کرد: امروز لازم است بار دیگر از ظرفیت کشاورزان، بهره‌برداران و سایر ذی‌نفعان در تصمیم‌سازی، برنامه‌ریزی و اجرای برنامه‌های حفاظتی استفاده شود. زیرا حفاظت از منابع آب باید از نزدیک‌ترین لایه به این منابع، یعنی خود بهره‌برداران آغاز شود.

مدیر مشارکت‌های مردمی شرکت سهامی آب منطقه‌ای یزد با اشاره به برنامه‌های این شرکت برای تقویت مدیریت مشارکتی گفت: شرکت سهامی آب منطقه‌ای یزد در سال‌های اخیر اقدامات مختلفی را برای جلب مشارکت بهره‌برداران و تشکل‌های محلی در مدیریت منابع آب اجرا کرده و این رویکرد را با هدف حفظ آبخوان‌ها، جلوگیری از برداشت‌های غیرمنطقی و تأمین امنیت آبی نسل‌های آینده با جدیت دنبال می‌کند.

گفتنی است استان یزد دارای حدود ۳۰ سفره آب زیرزمینی است که متأسفانه در بیشتر این سفره‌ها به دلیل برداشت بیش از ظرفیت، شاهد افت مستمر سطح آب هستیم. در حال حاضر ۹ دشت استان یزد با پدیده فرونشست زمین مواجه هستند و بیشترین نرخ فرونشست مربوط به دشت یزد-اردکان است. اگر سیاست‌های کاهش مصرف و صرفه‌جویی برای نجات آبخوان‌ها در بخش‌های مختلف به‌طور جدی دنبال نشود، منابع آب زیرزمینی با تهدید جدی مواجه خواهند شد؛ چراکه سفره‌های آب زیرزمینی دارای ظرفیت محدودی هستند و در صورت تخلیه بیش از حد، امکان تجدید شوندگی آنها وجود ندارد.