رونمایی از کتاب «ارمغان فکری» در مشهد

به گزارش خبرگزاری صدا وسیما، غلامرضا امیرخانی، محمدجعفر یاحقی، محمد وفادار مرادی و حمید شاکری در آیین رونمایی از کتاب «ارمغان فکری» در مشهد، با مرور وجوه مختلف زندگی و فعالیت‌های زنده‌یاد رمضانعلی شاکری، از نقش او در کتابداری، نسخه‌پژوهی و پاسداشت میراث مکتوب ایران سخن گفتند و بر ارزش اسنادی و فرهنگی این اثر برای شناخت بخشی از تاریخ فکری معاصر تأکید کردند.

«ارمغان فکری» اثری ۲۸۲ صفحه‌ای است که به‌کوشش حمید شاکری آماده شده و مجموعه‌ای از یادداشت‌ها، خاطرات و تأملات اندیشمندان، فضلا، هنرمندان و استادان ایرانی و غیرایرانی را دربرمی‌گیرد. شکل‌گیری این مجموعه از سال ۱۳۴۲ و با دفتری آغاز شد که زنده‌یاد رمضانعلی شاکری، مورخ، نسخه‌پژوه، کتاب‌شناس و رئیس پیشین کتابخانه آستان قدس رضوی، برای ثبت دستخط و دیدگاه چهره‌هایی که با آنان ارتباط علمی، فرهنگی یا شخصی داشت، فراهم کرده بود. این مسیر در سال‌های بعد به همت حمید شاکری ادامه یافت و سرانجام در قالب کتاب منتشر شد.

در این مراسم، غلامرضا امیرخانی، رئیس سازمان اسناد و کتابخانه ملی ایران، سیدمحمود سادات، معاون پژوهش و منابع دیجیتال سازمان، محمدجعفر یاحقی، استاد زبان و ادبیات فارسی دانشگاه فردوسی مشهد، محمد وفادار مرادی، پیشکسوت کتابخانه رضوی، حمید شاکری، پژوهشگر تاریخ ایران و گردآورنده اثر و سید صدرا میردامادی، مدیر اسناد و کتابخانه ملی منطقه شرق کشور، سخنرانی کردند.

امیرخانی: شاکری بخشی از مسیر من به سوی کتابداری را رقم زد

غلامرضا امیرخانی، رئیس سازمان اسناد و کتابخانه ملی ایران، با اشاره به آشنایی خود با آثار زنده‌یاد رمضانعلی شاکری و تأثیر فعالیت‌های او در حوزه کتاب و کتابداری گفت: «خیلی از ما با نام مرحوم شاکری، یا همان «ر. ع. شاکری»، با کتاب «سیاحت غرب» آشنا شدیم. این کتاب در دهه شصت با استقبال بسیار زیادی مواجه شد و بعدها که بزرگ‌تر شدیم، «سیاحت شرق» را نیز با همان تصحیح شاکری خواندیم. این دو، اتفاق مهمی بودند و هر دو از کتاب‌های قابل ذکر و حتی قابل تحلیل در چهل، پنجاه سال اخیر هستند. خود من هم زمانی که در دانشکده علوم درس می‌خواندم و به کار کتاب و کتابخانه علاقه‌مند بودم، به‌طور اتفاقی با یکی از کتاب‌های آموزش کتابداری مرحوم شاکری آشنا شدم و برای نخستین‌بار فهمیدم کتابداری نیز علم، اصول، رده‌بندی و فهرست‌نویسی دارد. شاید بتوان گفت مرحوم شاکری به نوعی مسیر ما را تغییر داد و باعث شد از آن رشته بیرون بیاییم و وارد رشته کتابداری و اطلاع‌رسانی شویم.»

وی با تأکید بر جایگاه حرفه کتابداری در تاریخ علم و فرهنگ افزود: «کتابداری واقعاً شغل مقدسی است و ما افتخار داریم که در سازمان اسناد و کتابخانه ملی ایران صدها تن از عزیزانی که این رشته را به‌صورت آکادمیک یا تجربی فراگرفته‌اند، به این شغل شریف اشتغال دارند. اگر بخواهیم فهرستی از کتابدارانی که در طول تاریخ بوده‌اند تهیه کنیم، با سیاهه‌ای بسیار بلند مواجه می‌شویم. شخصیت‌های بزرگی در جهان و ایران در دوره‌ای از زندگی خود کتابدار بوده‌اند و در همین کتابخانه ملی نیز نام‌های بزرگی چون محمود اعتمادزاده «به‌آذین»، مهدی اخوان ثالث، مهدی محقق، جلال‌الدین محدث ارموی، مسعود رجب‌نیا، مهستی بحرینی و زنده‌یاد کامران فانی با کتابداری پیوند داشته‌اند. نقش کتابداران در تمدن اسلامی و ایرانی بسیار قابل توجه بوده و بسیاری از بزرگان در گذشته به کتابداری به‌عنوان شغلی مهم و ارزشمند اشتغال داشته‌اند.»

امیرخانی با اشاره به پیشینه تاریخی اصطلاح و حرفه کتابداری در ایران اظهار داشت: «در تحقیقی که بیش از بیست سال پیش انجام دادم، به این نتیجه رسیدم که ظاهراً یکی از قدیمی‌ترین موارد کاربرد لفظ «کتابدار» در متون تاریخی به قرن نهم بازمی‌گردد و این لفظ از اواخر قرن نهم رواج پیدا کرده است. پیش از آن تعبیرهایی مانند «خازن کتب» به کار می‌رفته است. این نشان می‌دهد کتابداری از گذشته شغلی شریف و مهم بوده و بسیاری از بزرگان عهده‌دار آن بوده‌اند. کتابداران فقط نگهبان گنجینه‌ها نبودند، بلکه نگاهبان و حافظ میراثی بودند که بخشی از حافظه علمی و فرهنگی جامعه را شکل می‌داد.»

رئیس سازمان اسناد و کتابخانه ملی ایران با اشاره به پیشینه درخشان خراسان در حوزه کتاب و کتابخانه گفت: «یاقوت حموی در «معجم‌البلدان» درباره مرو عبارتی دارد که واقعاً حیرت‌آور است. می‌گوید زمانی که در مرو بوده، از کتابخانه‌های آن شهر دویست کتاب امانت گرفته است؛ دویست نسخه خطی در زمانی که هنوز چاپ وجود نداشته است. اینکه در قرن ششم، فردی که حتی اهل آن شهر نبوده و به‌عنوان مسافر در آنجا حضور داشته، بتواند دویست کتاب از کتابخانه‌های مرو امانت بگیرد، نشان‌دهنده جایگاه فوق‌العاده کتاب و کتابخانه در این سرزمین است. خراسان الحق و الانصاف مهد کتابخانه‌ها بوده و امروز نیز به برکت وجود مضجع شریف امام رضا(ع)، کتابخانه‌ای هزارساله و یکی از غنی‌ترین گنجینه‌های کشور در این سرزمین قرار دارد. نقش کتاب و کتابخانه در تمدن اسلامی و ایرانی واقعاً اظهر من الشمس است.»

وی در پایان، انتشار «ارمغان فکری» را ادای دینی به زنده‌یاد رمضانعلی شاکری و دیگر چهره‌های علمی و فرهنگی حاضر در این مجموعه دانست و بر تقویت ارتباط نخبگان فرهنگی خراسان با مرکز اسناد و کتابخانه ملی منطقه شرق کشور تأکید کرد و گفت: «مرحوم شاکری به‌عنوان کتابداری که سال‌های سال در این مجموعه خدمت کرده است، شایسته بزرگداشت بود و انتشار این کتاب کوچک‌ترین کاری بود که ما و همکارانمان در سازمان اسناد و کتابخانه ملی ایران برای بزرگداشت نام و یاد ایشان انجام دادیم. در این مجموعه نام و یاد بسیاری از بزرگان نیز حفظ شده است، چه آنان که در قید حیات هستند و چه کسانی که دار فانی را وداع گفته‌اند. از همه دوستان اهل فرهنگ خواهش می‌کنم ارتباط خود را با مرکز ما بیش از پیش گسترش دهند. این مرکز یکی از شعب مهم سازمان در کشور است و امور مربوط به خراسان رضوی، خراسان شمالی و خراسان جنوبی را پوشش می‌دهد. امیدوارم با همراهی اهل فرهنگ شاهد رشد و تعالی هرچه بیشتر مرکز اسناد و کتابخانه ملی در این منطقه باشیم.»